En 1983 aperis la mezgranda Vortaro Germana-Esperanta de Erich-Dieter Krause (Wörterbuch Deutsch-Esperanto) en Lepsiko (Leipzig) en tiama socialisma GDR ĉe la eldonejo Enzyklopädie kun preskaŭ 600 p. kaj 40.000 vortoj (vd. la titol-paĝon de la GDR-eldono). Ses jarojn poste malaperis la Muro kaj per ĝi la Fera Kurteno, kiu dividis okcidentan kaj orientan Eŭropon. Ankoraŭ jaron poste, en 1990, ankaŭ vaporiĝis la ŝtato, kiu konstruis la Muron: GDR. La GDR-eldono estis - kiel povus esti aliel - plena de nocioj kaj terminoj spekulantaj la "socialisman socion", en kiu ĝi ekestis: Volkskammer (popola parlamento de GDR), Volkspolizei (la GDR-polico), sozialistische Gesellschaft (socialista socio), sozialistisches Lager (socialisma tendaro) ktp. Aliflanke mankis ekzemple multaj, eĉ bazaj vortoj rilataj al eklezio, kristanismo kaj kredo - ili ja estis laŭ la tiama ŝtat-doktrino nura "opio por la popolo".

La gvida okcident-germana eldonejo por vortaroj, Langenscheidt, baldaŭ transprenis la gvidan samspecan GDR-an eldonejon Enziklopädie. En 1993, do dek jarojn post la GDR-eldono kaj tri jarojn post la dissolviĝo de GDR, Langenscheidt eldonis "reviziitan eldonon" de la "mezgranda Krause". Kondiĉo - same kiel por ĉiuj aliaj Enziklopädie-vortaroj de ĉiuj lingvoj - estis, ke la aŭtoro forigu la nociojn tro ligitajn al la socialisma ŝtato, anstataŭigante ilin per aliaj mankantaj vortoj. Pro la kostoj, prof. Krause tamen nur povis fliki laŭpaĝe, ĉar alikaze necesus reklavi la tutan vortaron, kio farus ĝin tro kosta por surmerkatigo, ne plu ŝtate subvenciita per impost-mono. Pro tiuj kadraj postuloj de la eldonejo la reviziado devis resti sufiĉe nesistema kaj laŭokaza. Kiel sinjoro Krause solvis la taskon? Jen tipa ekzemplo:

1983 (GDR-eldono):
Volksabstimmung f plebiscito
Volksarmee f: Nationale ~ Nacia Popola Armeo [de GDR]
Volksaufstand m ...

1993 (FRG-eldono):
Volksabstimmung f - plebiscito; eine ~ durchführen okazigi plebisciton
Volksaufstand m ...

Do, Nacia Popola Armeo (germane NVA) estis (devis esti laŭ la kadro de la eldonejo) forstrektita en 1993, kio kaŭzis "truon" de du linioj. Unu linio estis ŝtopita per aldono de "okazigi plebisciton", trovebla en la rekte antaŭa enskribo, la dua linio per aldono de ... "Vöglein n - birdeto" (!) en la unua linio de la paĝo. La paĝo 535 tamen en ambaŭ eldonoj finiĝas (kaj pro teknikaj kaj financaj kialoj devis finiĝi) per Vollbesitz. Resume do: socialisma armeo elen, birdeton enen!

En aliaj okazoj la informoj estis ĝisdatigitaj, en 1993 ekzemple "Volkseigener Betrieb Gesch DDR popolproprieta entrepreno ...", dum en 1983 " "Volkseigener Betrieb Abk VEB". El "mallongigo VEB" do fariĝis "historia nocio en rilato al GDR".
Simile cetere okazis al la poŝ-vortaroj de Krause. Ĉar ili estas multe pli maldetalaj, la ŝanĝoj estas ankoraŭ pli okulfrapaj, ekzemple "popoldemokratia" elen, "popolfesto" enen.

Kial mi rakontas ĉion ĉi al vi? Nu, simple ĉar Harri interesiĝis pri ĝi kaj ĉar mi minimume dufoje tage per biciklo transpaŝas tiun iaman fizikan, sed hodiaŭ ankoraŭ daŭre en la kapoj ekzistantan limon. Ĉar homoj (eble feliĉe, ĉu?) tendencas forgesi, ke neniel estas memkompreneble kaj eĉ malpli garantiite, ke la mondo estas, kiel ni ĉiutage spertas ĝin. Eĉ mi, kiu kiel jam plenkreskulo ankoraŭ konis la dividitan Berlinon apenaŭ plu povas imagi, kiel ĝi iam estis. Kiel sciu junulo, nun mem jam plenkreskulo, naskita en 1989? Kaj kompreneble por atentigi, ke laboro de vortaristo neniel estas "neŭtrala", sendanĝera laboro en aŭtoritataj aŭ eĉ diktaturaj reĝimoj. Ĝojegu do ĉiuj, kiuj havas la bonŝancon, ke ili vivas en ŝtatoj, kie ne estas danĝero posedi vortaron de Esperanto aŭ Biblion aŭ eldonon de la Kapitalo de Karl Marks. Kaj laste por ke vi povas cerbumi kaj konjekti, ĉu eble estas tre subtila kaj fajna protesto de prof. Krause kontraŭ la eldonaj postuloj de Langenscheidt, ke li ŝtopis la linion, malplenigitan pro la forstreko de la "Nacia Popola Armeo" ĝuste per birdeto. Se vi iom konas la germanan, vi probable scias, ke la parolturno "einen Vogel haben" (laŭvorte "havi birdon") signifas "ne esti tute normala en la kapo" ...