Analizante la esprimklarecon ĉe lingvouzantoj, mi konstatis tion, ke ĉefe tiuj uzas nebule (fakte nekorekte) la lingvon Eo, kiuj praktikis ĝin intense kun sam-patrinlingvanoj, au kun parolantoj, kiuj ne regas ceterajn fremdajn lingvojn, krom Eo.

Mia analizo traktas hugarlingvanojn, sed verŝajne tiu fenomeno sperteblas ankaŭ ĉe aliaj etnolingvanoj, kiuj praktikas iun fremdan lingvon ene de sam-patrinlingva medio.

Sekve, mia analizo celas tiujn hungarojn, kiuj ofte ne regas ceterajn fremdajn lingvojn krom Eo, kaj tial ili ne havas referencon pri alispecaj lingvouzoj. Kiel konsekvenco, ili subkonscie pensas tiel, kvazau ĉiuj lingvoj funkcius same kiel la propra patrinlingvo (au, kiel iu momente plej bone regata lingvo).

Plej ofte ili forlasas subjekton (kutime pronomon), objekton, kaj ne malofte eĉ verbon! Hungaroj kutimas forlasi ankaŭ aliajn gravajn vortojn, sed ĉefe la forlaso de subjekto kaj objekto estas la plej karakterizaj. Kompreneble, mi ne aludas al la dialoga stilo, sed al mesaĝa, letera kaj prelega. Tia erara lingvouzo fontas el uzo de Esperantaj verboj same kiel oni uzas tiujn hungarajn.

Sed, dume la hungaraj verboj kunportas ĉe fino ankaŭ informon pri pronomo (do, forlasante pronomon, hungara frazo ne nepre iĝos malklara), la Eaj verboj, same kiel tiuj anglaj, donas neniun pluan informon krom ago/stato kaj verbotempo.

Por helpi tiujn, kiuj ne povas abstrakti disde la propra patrinlingvo (au disde la plej bone regata lingvo), mi proponas por ili alkutimiĝi meti pronomon alpost verbo, ĉar tiel ili kompilos frazojn iom simile al la propra patrinlingvo (niakaze: al la hungara):
Jen la proponata modelo:

hungare           Esperante
…………………………………….
mentem          mi  iris   => iris  mi
mentél             vi  iris   => iris  vi
ment               ŝli  iris   => iris  ŝli

Tiel la lingvaĵo iĝos iom strangeta (nuance iomete alia) sed tamen gramatike ne erara, ĉar principe la vortordo estas libera, escepte ĉe kelkaj vortoj.
Iom alispeca eraro estas la tro ofta uzo de "tio" kaj "tiu", pro kiu uzmaniero ŝuldas eble la ne sufiĉe detale regulita gramatiko de Eo. La tro abunda uzo de montra pronomo (sen esti sekvata de montrata vorto kaze de "tiu") ofte igas frazojn esti nebulaj, lacigaj por legantoj.

Eble same, pro la ne sufiĉe regulita gramatiko iuj uzas la prepozicion "de" tro universale, eĉ tiam, kiam necesus uzi ekz.: "fare de" au "pri":
"Dum la Stalina despotismo okazis persekutoj de Esperantistoj." – bv. diveni, kiun prepozicion estas plej saĝe uzi anstataŭ "de" (au kiel necesas kompleti la frazon por, ke ĝi iĝu klara, unusenca, por forigi la ŝajnon, ke eventuale Esperantistoj persekutis iun ajn.)

Alia eraro fontas same el patringvaj influoj. Tiatipa eraro, pri kiu mi pli malsupre skribos, bedaurinde sperteblas tre abunde ankaŭ ĉe gravuloj, kiel ekz. Detlev Blanke, kaj foje ankaŭ ĉe aliaj gespertuloj. Temas pri prepozicioj, kiuj ĉiam devas stari antau la koncerna vorto ("ankaŭ", "nur", "eĉ"), ĉar nerespekto de tia postulata vortordo donas alian mesaĝon por frazo:

"Semajnfine li ankaŭ laboris." (li ne nur ripozis, sed ankaŭ laboris)
"Semajnfine ankaŭ li laboris." (ne nur aliaj laboris, sed ankaŭ li)
"Ŝi nur vokis lin." (ŝi ne faris alion)
"Ŝi vokis nur lin." (ŝi ne vokis aliulon, sed nur lin)
"Eĉ li ne laboris." (nekutime, sed ankaŭ li ne laboris)
"Li eĉ ne laboris." (nekutime, sed li eĉ tion ne faris)

Do, neniu asertu plu tion, ke ĉe tiaj prepozicioj ŝanĝi vortordon estas simpla temo pri stilo, au servas emfazigon!
Tiaj fenomenoj okazas pro la patrinlingva pensado dum kompili fremdlingvajn frazojn (ekz. en la hungara lingvo la koresponda vorto por "ankaŭ", ĉiam staras post la koncerna vorto!)

Manko de necesaj reguloj nur ŝajnigas tion, ke iu lingvo estas simpla, facila, sed en realo tiu manko fakte malfaciligas la korektan lingvouzon. Tio validas despli, se anstataŭ klaraj reguloj, la lingvokreinto donis modelfrazojn, tradukojn, kiuj enhavas ankaŭ idiomaĵojn, erarojn kaj kontraŭdirojn.

Helpe de iom pli da konkretaj reguloj (sed ne de tiaj, kiajn posteuloj kreis transforminte la erarojn de Zamenhof al reguloj!), Eo povus esti multe pli facile alproprigebla kaj uzebla planlingvo.
Neniu rajtas ŝanĝi Fundamenton, sed ĉiuj rajtas "ne uzi" la erarojn el Fundamento.

Laszlo I. TOTH