La granda miskompreno komenciĝas per la plej baza kategorio. Kio signifas dekstra kaj maldekstra (liva) parolante pri ilustraĵo de blazono? Nu, la liva flanko estas, kie mia koro batas, vi eble spontanee pensas - kaj eraras. Ĉar blazono estas priskribita el la perspektivo de la ŝildo-portanto. Do la flanko, kiu por la rigardanto estas la dekstra, heraldike estas la liva - kaj inverse. En la germana oni ne distingas inter la ĝeneralaj nocioj dekstra/liva kaj la heraldika liva/dekstra, kiu signifas la malon. Por distingi oni devas diri "heraldike liva", kio signifas dekstra por nefakuloj. Aliaj lingvoj kiel la angla kaj franca evitas tiun falkaptilon, uzante specialajn vortojn rekte prenitaj el la latina, ekzemple anstataŭ right/left la angla heraldika lingvaĵo parolas pri dexter/sinister laŭ la latina dexter/sinister. Ambaŭ metodoj estas malavantaĝaj. La germana solvo erariga, la angla/franca ne rekte komprenebla per la ĝenerala vortaro. Oni devas simple lerni tiun plej bazan heraldikan regulon - kaj multajn pliajn!

La "Ilustrita Vortaro de Heraldiko" de Nikolaj Starodubĉev (Doneck, Ukrainio, 1996) klarigas 1005 tiajn terminojn per bildoj kaj tradukas ilin al la rusa (laŭ kiu la terminaro estas alfabete ordigita), ukraina, angla, Esperanto, franca, germana kaj latina. Por la naciaj lingvoj ĝi baziĝas sur parte tre malnovaj fakaj verkoj, ekzemple por la rusa i.a. sur heraldika leksikono aperinta inter 1803 ĝis 1840, por la germana i.a. sur la fama verkego "Siebmacher", por kiu ĝi indikas la eldonjaron "1990". Kio ne estas malĝusta, sed malkompleta. La originalo datas de 1595/1605 (!), la "Nova Siebmacher" de 1854 kaj la eldono de 1990 estas senŝanĝa represo de ĉi-lasta. Fonto de multaj esperantaj tradukoj estas laŭ la - bedaŭrinde nur rusa - enkonduko la terminaro de Jaroslav Klement Heraldiko. Veksilologio kaj PIV 1970. Por la ses lingvoj krom la rusa ekzistas indeksoj. Ĉio ĉi faras sufiĉe profesian kaj fidindan impreson, same kiel ĉiuj eksteraĵoj kiel libro-bindo, legeblo, kvalito de la ilustraĵoj ktp. Iom ĝenete nur estas, ke la aŭtoro evidente ne disponis pri la germanaj literoj kun umlaŭto (ä, ö, ü). Parte la punktetoj estas permane aldonitaj, ofte simple forgesitaj. Ne tro grave - kiu aŭdacas penetri en la obskuran ĝangalon de alerionoj (du agloj unu super la alia), amfisbenoj (serpento kun po unu kapo je ĉiuj finaĵoj de la korpo) kaj amfisteroj (simila fabela estaĵo, dukapa serpento kun flugiloj, kiun Vikipedio tamen nomas amfisbeno), ja venkos mankantan umlaŭton: kiu timas bestaron, ne iru arbaron!

Ĉiu tri vortoj aperas sur la unua paĝo (n-roj 1, 3-4) kaj ĉiuj mankas en PIV 2002. N-ro 2 estas alciono, Fundamenta vorto por iu fiŝmanĝanta birdo. PIV nur mencias la zoologian sencon (kaj pro la tiufaka nomenklaturo konsilas nomi la beston nur plu alcedo). La heraldika alciono tamen ne estas alcedo, sed alia fabela estaĵo, nur iom simila al ĝi, vivanta sur nesto, kiu flosas sur la maro, dum la birdo kompreneble vivas apud nesalaj akvujoj. Ĉu ni nun estu ŝokitaj pro tiu "neologismemo" (tri el kvar nocioj sur paĝo 1 ne en PIV, la kvara en senco ne notita en PIV!)? Absolute ne! Tiel estas la mez-epoka ideo- kaj penso-mondo. Kaj nia kara PIV ja vivas en la 1960-aj jaroj, sed tamen ne en la mir-lando de kavaliroj, turniroj, drakoj kaj damoj.

Tiel iom prezentinte al vi nur unu solan paĝon, mi esperas, ke mi povis veki vian scivolemon. Heraldika vortaro ne simple estas io, kio taŭgus nur por tiu scienco, kiu por multaj estas ankaŭ plaĉa ŝatokupo. Ĝi ankaŭ estas fakverko pri mitologio kaj mezepoko kaj pro tio ege moderna afero. Svarmas ja kavaliraj komputilaj ludoj kiel kuloj ĉirkaŭ koto, kiuj atendas tradukon al kara lingvo (la ludoj, ne la kuloj).

Kaj por fini: Kiu deks-liv-solvo do en Esperanto? Laŭ Starodubĉev heraldika dekstra estas dekstra, heraldika maldekstra sinistra. Kiel kutime en Esperanto do meza vojo inter du konceptoj. Nek rechts/links, nek dexter/sinister. Ja ĝi kolizias kun la PIV-a sinistro (termino el asekura juro, nome okazaĵo, kiu kaŭzis asekuritan damaĝon, kiel ekzemple ŝip-pereo). Sed nek asekuristoj, nek heraldikistoj sentos sin tro ĝenitaj, ĉar tagofine daŭre ĝustas: Inter generaloj parolu pri bataloj kaj inter lupoj kriu lupe - sinistra do, kial ne?

<-- dekstra -- sinistra -->